Τετάρτη, 17 Νοεμβρίου 2010

CLOSER (2004), του Mike Nichols


Παρεξηγημένος δημιουργός ή απλός διεκπεραιωτής (ενίοτε) πολύ καλών σεναρίων; Η επιλογή θα ήταν εύκολη, αν ο Mike Nichols δεν είχε φάει αρκετές φορές τα μούτρα του κυνηγώντας θέματα μεγαλύτερα και ευρύτερα των δυνατοτήτων του. Εκείνων δηλαδή που αναδεικνύονται περίφημα σε ιστορίες για προσωπικές, ιδιωτικές μάχες και για την πολιτική των διαπροσωπικών σχέσεων. Αντί λοιπόν για τα «Παιχνίδια Εξουσίας» (Charlie Wilson’s War), περίπου τρία χρόνια πριν ο σκηνοθέτης μάς έδινε το Closer στο οποίο η συγκεκριμένη ελληνική μετάφραση θα ταίριαζε γάντι. Τα θέματα που του προσέφερε το ομώνυμο θεατρικό έργο του Patrick Marber ήταν πολλά και οικεία σε αυτόν. Ποιο ρόλο έχει η αλήθεια και ποιο το ψέμα μέσα σε μία σχέση; Μπορούμε να ελέγξουμε τα αισθήματά μας ή αυτά τρυπώνουν ύπουλα μπλέκοντας τα πάντα; Και ποιος μπορεί να ορίσει τη διαφορά ανάμεσα στο αληθινό συναίσθημα και τον εγωισμό;

Το πρόβλημα της ταινίας βρίσκεται στην μονομέρεια των χαρακτήρων, οι οποίοι έχουν φτάσει τον κυνισμό στα άκρα. Σύμβολα ανειλικρίνειας, κινούνται σε έναν φαύλο κύκλο που όλοι τους υποκρίνονται με σκοπό να αποκτήσουν δύναμη πάνω στον άλλον. Δεν είναι τυχαίο το επάγγελμα της Anna ως φωτογράφου, ούτε φυσικά η σκηνή στο ενυδρείο (βλέπε, αλλά μην αγγίζεις). Ακόμα και η ηρωίδα της Portman χρησιμοποιεί ψεύτικη ταυτότητα σε όλη την ιστορία, όμως με τις πλούσιες ερμηνευτικές της επιλογές μετατρέπει την Alice/Jane στον πιο τραγικό χαρακτήρα, εγκλωβισμένο σε έναν κόσμο που δεν του ταιριάζει. Το φιλμ μοιάζει να εξαντλεί τον ρομαντισμό του στην εξαιρετική εναρκτήρια σκηνή, μια από τις σπάνιες φορές στο σινεμά που η κάμερα συλλαμβάνει το love at first sight επί τω έργω, υπό τους ήχους του θεσπέσιου Blower’s Daughter του Damien Rice. Ωστόσο, πριν προλάβει να τελειώσει η σκηνή, το «I can’t take my eyes off of you» θα καταλήξει στο «till I find somebody new», στρώνοντας το έδαφος πάνω στο οποίο θα κινηθεί το κουαρτέτο των ηρώων.

Βέβαια, τόσο το κείμενο του Marber όσο και η έμπειρη(αν και συχνά κλινική) ματιά του Nichols εγγυώνται έναν ρεαλισμό στην απεικόνιση της σκληρής πλευράς της ανθρώπινης επαφής. Δε θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι το Closer βρίσκεται στο τέρμα μιας νοητής γραμμής που το συνδέει με παλαιότερα έργα του σκηνοθέτη, όπως το Who’s afraid of Virginia Woolf? (1966) και το Carnal Knowledge (1971) – σε ένα βαθμό ίσως και με τον Πρωτάρη, αλλά σε τελείως διαφορετικό ύφος. Η αντιμετώπιση του χρόνου, με την κάθε σκηνή να προχωράει αρκετούς μήνες μετά από την αμέσως προηγούμενη και την ταινία να καλύπτει σε ενενήντα λεπτά το διάστημα τεσσάρων χρόνων, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον μετατρέποντας το φιλμ σε ένα πείραμα/σπουδή πάνω στην ανθρώπινη επικοινωνία υπό τη δυναμική επίδραση του χρόνου. Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί αναπόφευκτα μία απόσταση ανάμεσα στους χαρακτήρες και τον θεατή, καθώς ο τελευταίος δε θα γίνει ποτέ μάρτυρας των γεγονότων που αποτελούν τον πυρήνα μιας σχέσης. Θα μείνει απλώς να ακούει για αγάπη, σεξ και πόνο αλλά το μόνο που θα δει να εκδηλώνεται είναι οι καβγάδες και οι λεκτικές μάχες σε μια σειρά από (θεατρικές) πράξεις που περιγράφουν είτε έναν χωρισμό είτε μία επανασύνδεση. Γεγονός είναι όμως πως αυτή η αφηγηματική δομή σχεδόν υπνωτιστικά κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον, και σε αυτό ο Nichols χρωστάει πολλά στους ηθοποιούς του.

Καδράροντάς τους σε ασφυκτικά κοντινά, θα τους αφήσει απερίσπαστους να δώσουν ζωντάνια και αίσθημα σε μια σειρά από φαρμακερές ατάκες. Το παιχνίδι οδηγεί με άνεση ο Clive Owen στο ρόλο του macho Larry που έξυπνα αφήνει να φανούν σε πολλές σκηνές τα ρήγματα που φέρει η πανοπλία του. Μαζί του σε ερμηνευτικό επίπεδο και η Natalie Portman που εδώ αναδεικνύεται ως σέξι θηλυκό σε αντίθεση με το γλυκό κοριτσάκι που μας είχε συνηθίσει ως τότε. Η Julia Roberts εκπλήσσει θετικά με έναν ρόλο κόντρα στην κινηματογραφική (και όχι μόνο) περσόνα που τόσα χρόνια χτίζει, της δυναμικής, επιβλητικής γυναίκας, ενώ και ο Jude Law δε διστάζει να ερμηνεύσει τολμηρά τον συγγραφέα με το όνομα Daniel Woolf (!) σε μια σειρά από απαιτητικές σκηνές. Δουλεύοντας υποδειγματικά τις αλληλεπιδράσεις που δυο ηθοποιοί/χαρακτήρες οφείλουν να έχουν όταν μοιράζονται το κάδρο, πετυχαίνουν μια ομαδική ερμηνεία εξαιρετική που δε σε αφήνει να ανασάνεις - αλλά και να κρίνεις τα δρώμενα. Προσέξτε την εκπληκτική σκηνή διαδικτυακού σεξ ανάμεσα στους δύο άντρες, ξεκαρδιστικό σχόλιο για τις σύγχρονες μορφές επικοινωνίας που εντάσσεται αρμονικά στην πλοκή. Μπορεί να βλέπουμε στην οθόνη ανθρώπους που το μόνο που τους νοιάζει είναι να πληγώσουν τον άλλον λες και βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο, ωστόσο δύσκολα θα σταθείς στο μονοδιάστατο χαρακτήρα τους. Το πιο πιθανό είναι να νιώσεις μια άβολη οικειότητα, ως υπενθύμιση παρόμοιων βιωμάτων. Και με το tagline «If you believe in love at first sight, you never stop looking» κολλημένο στη σκέψη, το τελευταίο πλάνο μιας απεγνωσμένης Natalie Portman σφραγίζει την απαισιόδοξη υποψία μας για τις σημερινές ανθρώπινες σχέσεις.

Αχιλλέας Παπακωνσταντής

6 σχόλια:

moody είπε...

Πολύ αγαπημένη ταινία και ο Clive Owen στην κορυφαία ερμηνεία της καριέρας του. Αρκετά μονοδιάστατη, αλλά πλήρης σε αυτό που αντιπροσωπεύει.

Annie_Hall είπε...

Ποτέ δεν την αγάπησα ιδιαίτερα αυτή την ταινία αλλά ρε Αχιλλέα πέτυχες τόσο το timing που τρόμαξα λίγο. Είναι από τις εβδομάδες που αυτή η ταινία με εκφράζει πολύ και την είχα ξεχάσει να σου πω την αλήθεια και θα με κάνεις να την ξαναδώ. Αυτά :)

Penelopi είπε...

Υπερ-λατρεμένη ταινία!Πραγματικά μπορώ να την βλέπω με την ίδια όρεξη ξανά και ξανά!
Η θεατρική της προέλευση με τους αδιάκοπους διαλόγους και η ολοκληρωτική απογύμνωση των ηρώων κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον. Πιστεύω πως εδώ έχουμε ανατροπή των "μεγάλων" ονομάτων σε σχέση με των λίγο "μικρότερων" μιας και Portman - Owen κλέβουν τις εντυπώσεις. Θα σταθώ στον "διαρκή πόλεμο" που υπάρχει ανάμεσα στα τέσσερα πρόσωπα, νομίζω πως με αυτήν σου τη φράση συνοψίζεις την ουσία της ταινίας, πρόκειται όντως για έναν πόλεμο και κατά τη γνώμη μου είναι καθαρά πόλεμος εγωισμών..

Σχετικά με το άβολο της υπόθεσης το ένιωσα, αλλά νομίζω πως είχε να κάνει πιο πολύ με το γεγονός οτι δεν μπορείς να μην τους μισήσεις αλλά και να τους λυπηθείς για την απόγνωσή τους..Είναι απίστευτο πως μεγαλώνουν αλλά και μικραίνουν σε δύναμη αυτοί οι χαρακτήρες από σκηνή σε σκηνή.

Φτάνει στα άκρα αυτή η ταινία, ίσως γι αυτό την λατρεύω τόσο.

Eskli είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Eskli είπε...

Μάλλον μόνο σε μένα δεν άρεσε...Με ενόχλησε λίγο το 'άβολο' της υπόθεσης και δεν με τράβηξε να πω την αλήθεια το σενάριο ούτε τα μηνύματα που σκόπευε να περάσει για τις σχέσεις και τον έρωτα. ίσως επειδή δεν έχω φτάσει ακόμα σ'αυτή την ηλικία ώστε να τα βλέπω τα πράγματα από μια τέτοια σκοπιά, δεν μου άρεσε όσο θα ήθελα...

Πάντως είναι το πρώτο μου σχόλιο στο blog σου και περνώντας θέλω να σου πω συγχαρητήρια και καλή συνέχεια!

theachilles είπε...

moody,
συμφωνώ με όσα λες για την ταινία, όπως είναι μάλλον ξεκάθαρο. Όσο για τον Owen, είναι πραγματικά εντυπωσιακός. Για όσους δεν το γνωρίζουν, πριν την ταινία είχε ήδη παίξει στη θεατρική παράσταση του Closer, έχοντας μάλιστα το ρόλο του Jude Law!! Και ο Nichols, για αυτόν τον ρόλο τον κάλεσε. Ήταν πρωτοβουλία του ίδιου του Owen να αναλάβει το ρόλο του γιατρού Larry. Πραγματικά, μετά από την ταινία, μπορεί κανείς να τον φανταστεί στη θέση του Law;;; Και το αντίστροφο; Αυτό δείχνει νομίζω το πόσο σπουδαία είναι η ερμηνεία του εδώ.

annie,
υπομονή. Όχι ότι όλα περνάνε, όλα τα κουβαλάμε για πάντα μαζί μας. Αλλά in the end, this is war. Καλή τύχη με το ...timing και ξαναδές την ταινία τώρα, θα σου μιλήσει αλλιώς (και αυτό καμιά φορά είναι πιο σημαντικό από το να είναι "αντικειμενικα" ένα αριστούργημα).

Πηνελόπη,
πολύ όμορφο αυτό που λες για το πόσο μικραίνουν και το πόσο μεγαλώνουν οι ήρωες ανά σκηνή. Και είναι τόσο αληθινό αν σκεφτούμε τις σχέσεις μας εκτός σινεμά που καταντάει ειρωνικό.

Eskli,
καλωσήλθες λοιπόν και εύχομαι να συζητήσουμε πολλές φορές στο μέλλον. Δε γνωρίζω την ηλικία σου, αλλά όποια και να είναι, είσαι τυχερή αν δε νιώθεις τίποτα οικείο βλέποντας αυτές τις μαριονέτες των αισθημάτων και του εγωισμού να ανταλλάσσουν πυρά. Μην πιστέψεις ούτε στιγμή το αντίθετο, εύχομαι να μην αλλάξει τίποτα..

Δημοσίευση σχολίου