Κυριακή 24 Ιουλίου 2011

L'AGE DE RAISON (2010), του Yann Samuell


Πιστός στο ύφος με το οποίο τον πρωτοσυναντήσαμε οκτώ χρόνια πριν στο ντεμπούτο του, Jeux d’ Enfants, κάτι σαν ένας σπινταρισμένος Jeunet, ο Yann Samuel παρουσιάζει ένα ακόμα υπερ-ζαχαρωμένο παραμύθι πίστης στα παιδικά μας όνειρα και στην αθωότητα που αφήσαμε πίσω σαν ήρθαμε αντιμέτωποι με την κοινωνία του χρήματος και του ανταγωνισμού. Η Sophie Marceau ξεφαντώνει μέσα στον παλιμπαιδισμό της και η δήλωση της άρνησης απέναντι στην αλλοτριωμένη καπιταλιστική κοινωνία μας κάνει το φιλμ να μοιάζει με εισαγωγή στη φιλοσοφία για μαθητές δημοτικού. Πνιγμένο όμως στις αφόρητα κλισέ και μελό σκηνές και βουτηγμένο στην αφέλεια που ακόμα και τα παιδιά θα αποστρέφονταν, το ζήτημα είναι αν θα καταφέρει κάποιος να αντέξει μέχρι τους τίτλους τέλους.

Αχιλλέας Παπακωνσταντής

Σάββατο 23 Ιουλίου 2011

HEREAFTER (2010), του Clint Eastwood


Η περίπτωση Eastwood (υπό τη σκηνοθετική ιδιότητα) είναι από εκείνες που δεν έχουν διασαφηνιστεί μέσα μου επαρκώς και δεν αποκλείεται μετά από κάποια χρόνια οι ταινίες του να μου μιλούν σε άλλη γλώσσα. Προς το παρόν όμως - και επειδή δεν υπάρχει ούτε παρελθόν ούτε μέλλον - μπορώ να αναγνωρίσω ότι όσο περνάει καιρός, τα φιλμ του εμφανίζονται όλο και πιο ξεκάθαρα ως δηλώσεις πεποιθήσεων, απόψεων κι αισθημάτων. Στην περίπτωση του Hereafter, οφείλεις να τεντώσεις το αυτί για να ακούσεις όσα έχει να σου εκμυστηρευτεί για τη ζωή και το θάνατο ένας γερό-σοφός, εξέχων μέλος μιας πάστας ανθρώπων που πλέον έχει εκλείψει. Ωστόσο, το δυστύχημα (ή η προσωπική μου αποτυχία αν προτιμάτε) είναι ότι ενώ αναγνωρίζω κι εκτιμώ (ως και θαυμάζω) τις προθέσεις του, δεν μπόρεσα ούτε λεπτό να συνδεθώ με τα επί της οθόνης δρώμενα. Ίσως φταίει η (σε στιγμές) εξόφθαλμα σχηματική πλοκή, ορισμένες αξιοθαύμαστα κακές ερμηνείες ή ότι πολύ απλά ένα τόσο μεγαλεπήβολο θεματικά φιλμ δεν ταίριαζε εξαρχής στον Clint (πχ. δείτε τι κατάφεραν οι Malick και Weerasethakul σε παρόμοια εδάφη). Ακόμα κι έτσι, το Hereafter έχει να περηφανεύεται για την πιο σκανδαλωδώς «γευστική» κι επιτυχημένα ρομαντική σκηνή στην καριέρα του σκηνοθέτη του.

Αχιλλέας Παπακωνσταντής

NEVER LET ME GO (2010), του Mark Romanek


Στο λογοτεχνικό αριστούργημα του Καζούο Ισιγκούρο, ο Μαρκ Ρόμανεκ διάβασε την πλήρη αποδοχή και την ενσωμάτωση του τραγικού ήρωα στην καθημερινότητα του παρόντος. Η διεισδυτική του ανάγνωση δε σταμάτησε στον εφιάλτη του θνητού καθήκοντος και τη θλίψη μπροστά στη μαλθακή νεολαία που υποδουλώνεται στη μοίρα δίχως να ψάχνει την τύχη, παρά μόνο ελπίζοντας για την εύνοιά της, αλλά οριοθετεί χρονικά το ένστικτο της επιλογής μπροστά στο φόβο του θανάτου: Η απεραντοσύνη της διάρκειας γίνεται χρόνος πεπερασμένος, γίνεται ελπίδα, όχι μιας αιώνιας ζωής αλλά μιας ζωής ενός αιώνα. Γίνεται η βεβαιότητα του φυσικού θανάτου και η μάχη της προσωπικότητας έναντι στο χρόνο. Γίνεται έρωτας που μετριέται με το χρόνο. Γίνεται δύο ζωές και ξανά μία. Γίνεται βαθύ σημάδι στο πρόσωπο, γίνεται απελπισία στη ματιά μιας ζωής στην κατηφόρα. Και η απόπειρα του Ρόμανεκ γίνεται ιδανικό σινεμά, με τον έρωτα ως καθαρτήρια ελπίδα της τραγωδίας του ήρωα που όμως θα σωθεί δίχως τις επιλογές του, συνεπώς μια σωτηρία κάλπικη, στιγμιαία, πνιγηρή και ματαιόδοξη, που θα γδυθεί το μανδύα της και θα εμφανίσει τη βεβαιότητα του θανάτου ξανά από την αρχή. Μέχρι να έρθει η ώρα που φαντάζει ως της επιλογής, τα φορεμένα χαμόγελα μιας ζωής στην υποταγή, μιας ζωής που τόλμησε να αναρωτηθεί πώς είναι η αγάπη δίχως τη μαγικά ουτοπική ελευθερία του χρόνου, μιας ζωής που επέτρεψε στην ελπίδα να θανατωθεί από το πεπρωμένο, θα μας προετοιμάζουν για τη μεγαλειώδη εσωτερική μας διάλυση.

Πάνος Τράγος

BRIGHTON ROCK (2010), του Rowan Joffe


Το Καζίνο, ο Νονός, τα Καλά Παιδιά, ακόμα και οι Συμμορίες της Νέας Υόρκης, περιέγραψαν την άνοδο και την πτώση της ατομικής φιλοδοξίας εντοπίζοντας τις προβληματικές τους στην ελευθερία της επιλογής, στις ενοχές της, στο σκοτάδι της καταδίκης και του ηθικού θανάτου, πάντα στο φόντο των διδαχών του καθολικισμού. Κι αν ο καθολικισμός στο πρωτότυπο λογοτεχνικό έργο του Γκρέιαμ Γκριν υποστήριζε πρωτίστως τη σπουδή του βάρους της αιώνιας καταδίκης πάνω στις πράξεις και τις επιλογές μιας χαμένης νεολαίας αφήνοντας το στίγμα του ως γεννήτρια ηθικών διλημμάτων, το 25ετές flash forward του μικρού Τζόφι στις συγκρούσεις των Mods με τους Rockers, στα στιλέτα του Μπράιτον που παρέδιδαν στο κινηματογραφικό πάνθεον έναν ακόμη “Σημαδεμένο”, στη χλιδάτη μαφία που εξαφανιζόταν, είναι περισσότερο μια διασκευή του λογοτεχνικού πονήματος του Γκριν και λιγότερο του αριστουργήματος που γύρισε ο John Boulting το 1947. Εξ ού και η χανένη ταυτότητα προς αναζήτηση: μια ιστορία ενοχής, αμαρτίας και λύτρωσης στις γραφές ενός φιλμ νουάρ, ένα στυλιζαρισμένο θρίλερ δεμένο στους συμβατικούς κανόνες του είδους, μία μελοδραματική ηθογραφία, είδη που διαχωρισμένα άγαρμπα καταλήγουν τελικά στη νοσταλγία των χρόνων της αθωότητας που κρυβόταν πίσω από το μικροέγκλημα και το αδιέξοδό του.

Πάνος Τράγος

Παρασκευή 22 Ιουλίου 2011

UNCLE BOONMEE WHO CAN RECALL HIS PAST LIVES (2010), του Apichatpong Weerasethakul


Βραβευμένο με χρυσό φοίνικα, το μεγαλύτερο κινηματογραφικό αξιοπερίεργο της φετινής σεζόν είναι στην πραγματικότητα ένα μυσταγωγικό παραμύθι. Τολμηρό και άκρως προκλητικό με το δικό του τρόπο, το φιλμ του Ταϊλανδέζου Weerasethakul αποδεικνύεται άριστος γνώστης των μηχανισμών του λαϊκού μύθου, σε βαθμό που οποιαδήποτε περιγραφική προσέγγισή του να μοιάζει αδύνατη. Η πορεία του θείου Μπούνμι προς τον τόπο της πρωταρχικής του γέννησης, ενώ βαδίζει με σταθερά βήματα προς το θάνατο, συνιστά μια εμπειρία που ζητά να βιωθεί, μακριά από αναλύσεις και φιλοσοφικές συζητήσεις. Με παρεκβάσεις, συγκερασμό αφηγηματικών χρόνων, χιουμοριστικά σχόλια στις απαιτήσεις της επί της γης θρησκείας και ονειρική φωτογραφία, θα κλείσει σαν μια μεγάλη αγκαλιά - ικανή να χωρέσει μέσα της ζωή και θάνατο.

Αχιλλέας Παπακωνσταντής

THE EXPERIMENT (2010), του Paul Scheuring


Αναζητώντας μάταια το λόγο ύπαρξής της, η διασκευή στο ομώνυμο διαβρωτικό κοινωνικό θρίλερ του 2001 βρίσκει την εύκολη απαντηση στην τηλεοπτική δυναμική (καθόλου τυχαία, ο Σέρινγκ είναι ο δημιουργός του Prison Break). Με ηθικολογία πολυκινηματογράφου και εξοργιστική πολιτική αφέλεια στα σχόλια που κληρονόμησε από το γερμανικό της πρόγονο, η αμερικανική εκδοχή του Πειράματος σβήνει τις γραμμές ανάμεσα στις οποίες θα διάβαζε κανείς σε ένα υπόγεια επιθετικό δράμα και ένα μελετημένο κρεσέντο και κυριολεκτεί στα νοήματα: η γνωστή φράση του Κίσινγκερ πως “η εξουσία είναι το υπέρτατο αφροδισιακό”, εκλαμβάνεται από τον Σέρινγκ ως μια γραφική στύση κάτω από το παντελόνι του πιο αλλόφρονα από αυτούς που πήραν το ρόλο του δεσμοφύλακα και, αν αυτό δε σας φαίνεται κραυγαλέο, σας προκαλούμε να επιβιώσετε από τους τίτλους αρχής, όπου το πράγμα έχει ήδη βρωμίσει από τις επαναλήψεις των πλάνων με μάχες άγριων ζώων. Αν κλείσατε κατά λάθος τα μάτια και δεν πιάσατε ότι δεν απέχουμε δα και τόσο από τα ζώα, δε γλιτώνετε, φροντίζουν οι χαρακτήρες να σας το κάνουν λιανά λέγοντάς το ξανά και ξανά και ξανά, κάνοντας το σινεμά επιβίωση.

Πάνος Τράγος

THE COMPANY MEN (2010), του John Wells


Πάνω στο χρονικό διάνα πριν την εκτίμηση της οικονομικής κρίσης, μόνο το υπόγειο χιούμορ που τρυπάει στην καρδιά της δυτικής αντίληψης περί κατήφορου θα μπορούσε να γλιτώσει από το σιχτίρισμα: η εκ των έσω ανατροπή του κρυφού φόβου της μπουρζουαζίας (άφαντη η σκέψη να πουληθεί η πανάκριβη Πόρσε όσο οι εκπεσώντες γιάπηδες μεμψιμοιρούν) υποσκάπτει το άτομο του 21ου αιώνα που χάνει την ταυτότητα, τη σημασία, την αξία και την ύπαρξή του τελικά, όταν αναγκάζεται σε αλλαγή του κοινωνικού στάτους. Προϊόντα (και όχι παιδιά) του καπιταλισμού απ’ευθείας, οι ήρωες περιφέρονται σαν μαριονέτες επαναλαμβάνοντας την πικρία ενός συστήματος που τους ξέβρασε απότομα. Καυστικό και προσεκτικά δηκτικό, το The Company Men μοιράζει τις ευθύνες, όσο κι αν αυτό δεν αρέσει στους θεατές του, απ’ευθείας στον καθένα ξεχωριστά. Η γιγάντωση του συστήματος, δυστυχώς, προϋπέθεσε την εξευτελιστική σμίκρυνση του ανθρώπου.

Πάνος Τράγος

LES QUATRE CENTS COUPS (1959), του François Truffaut


Η αδιαφορία των γονιών του και η άδικη και αυταρχική συμπεριφορά των δασκάλων, οδηγούν τον 13χρονο Αντουάν Ντουανέλ σε μια ολοκληρωτική φυγή από την καταπίεση όλων όσων συνθέτουν την καθημερινότητά του.

Το 1959 και μόλις στα 27 του χρόνια, ο θεωρητικός του σινεμά, Φρανσουά Τριφό, παρακινείται από τον Αντρέ Μπαζέν να γυρίσει την πρώτη του μεγάλου μήκους κινηματογραφική ταινία. Ο Μπαζέν γνωρίζει πως πίσω από το μαθητή του στην κατανόηση της κινηματογραφικής εικόνας, κρύβεται ένας φιλόσοφος της καθημερινότητας. Ο Τριφό δέχεται το στοίχημα και από τις πένες των Κινηματογραφικών Τετραδίων μετακομίζει πίσω από την κάμερα. Η νουβέλ βαγκ γεννιέται ανάμεσα στους δύο πόλους της: το πολιτικό, στρατευμένο σινεμά του πιστού αριστερού Ζαν Λικ Γκοντάρ και τον ποιητικό λόγο και κοινωνικό προβληματισμό του Φρανσουά Τριφό.

Κανείς δεν μπορεί να ζήσει με ενοχές. Κι όσο αυτές μας φορτώνονται στους ώμους, τόσο εμείς προσπαθούμε σπασμωδικά να τις απωθήσουμε. Με εκκίνηση τη βασική θέση αυτής της κοσμοθεωρίας του ο Τριφό ανακαλεί τις μνήμες μιας παιδικής ηλικίας που βρέθηκε πρόωρα στη σκληρή ενηλικίωση και ρίχνει καταμεσής ενός κόσμου που βιάζεται να ζήσει δίχως τις σκοτούρες των ενοχών το μοναδικό πλάσμα που αδυνατεί να αντιληφθεί το γύρω του: ένα παιδί. Από την έναρξή της, η ιστορία της καταπίεσης που οδηγεί στη φυγή προς το άπειρο (άρα και το άγνωστο) ενός εκ των πιο συγκλονιστικών φινάλε στην ιστορία του σινεμά, δεν είναι παρά η απόδραση από έναν κόσμο που ο πρωταγωνιστής του αδυνατεί να κατανοήσει. Ξεκινώντας από την ατυχία (και όλοι όσοι φιλοσοφούν πάνω στο ζήτημα της ίδιας της ζωής συγκλίνουν τις απόψεις τους στη θεμελιώδη σημασία της τύχης σε αυτή), ο 13χρονος Αντουάν στην πρώτη κινηματογραφική σκηνή του φυσικού του περιβάλλοντος ως παιδί τιμωρείται σκληρά για την τύχη του και μόνο: η φωτογραφία μιας ημίγυμνης γυναίκας που σκανδαλίζει τα αυστηρά ήθη των Παρισίων της δεκαετίας του ‘50, έχει κάνει το γύρο της τάξης στα χέρια των εφήβων μαθητών της πριν πέσει σε αυτά του Αντουάν - και μαζί, σε ένα καταστροφικό timing, στην αντίληψη του δασκάλου που τον τιμωρεί άμεσα. Αργότερα στο σπίτι ο Αντουάν οφείλει να δουλέψει υπερωρίες στήνοντας το τραπέζι για τους γονείς του που θα γυρίσουν κουρασμένοι από τις εργασίες τους και θα τον ανταμείψουν με περισσή αδιαφορία: η μητέρα θα αυτοθαυμαστεί στον καθρέφτη και ο πατέρας, αφού τσακωθεί μαζί της και αναθεματίσει την ίδια και το γιο της, θα επιστρέψει στις αγαπημένες του ασχολίες. Ο Αντουάν υπακούει και ακόμα δεν καταλαβαίνει.

Πριν την πλήρη βύθιση σε ένα σύμπαν ολότελα άγνωστο, μια ατυχής συνάντηση θα αντιστρέψει (και πάλι ακατανότητα) τις συμπεριφορές των γονιών του Αντουάν. Ο πλακατζής και συμπονετικός πατέρας θα φτάσει στα όρια της αντοχής του για την παραβατική συμπεριφορά του μικρού και η αδιάφορη και εγωίστρια μητέρα θα πλησιάσει το σπλάχνο της με πρωτοφανές ενδιαφέρον. Για άλλη μια φορά, το παράλογο ενήλικο σύμπαν είναι μακριά από όσα το μυαλό ενός 13χρονου αλητάκου μπορεί να φανταστεί. Μοναδικός τόπος συνάντησης της κουλτούρας της πόλης και του ανοιχτού, σαν τον ορίζοντα της θάλασσας, μυαλού ενός εφήβου που διψά για ζώη, το σινεμά. Εκεί που στη φαντασία επιτρέπεται να κλέψει πατώντας στα όρια της πραγματικότητας. “Το σινεμά με έσωσε από το έγκλημα” ομολογεί ο Τριφό σε μια συνέντευξη αργότερα, αφήνοντας ωστόσο ασαφή την έννοια της πρότασής του. Το σινεμά ως σωτηρία για το δημιουργό ή το θεατή;

Οι ενοχές πλημμυρίζουν το δράμα στην οθόνη μας και ενώ, παρά την πλήρη απουσία υποκειμενικού πλάνου (κι ας μας παρασύρει η περίτεχνη κίνηση της κάμερας στις αρχές μερικών σκηνών, κάτι με το οποίο φαντάζομαι ο Τριφό θα γελούσε πολύ), όλη η ταινία είναι η ματιά του Αντουάν στον κόσμο, καμία από αυτές δεν πηγάζει από το εσωτερικό αυτού. Είναι οι ενοχές εκείνες που μας φορτώνονται από την ιστορία της καταπίεσης, της αδιαφορίας, της κλωνοποίησης της συμπεριφοράς που αναζητούμε σε έναν κόσμο ετερόκλιτων προσωπικοτήτων, της καθημερινότητας που βιώνεται αντικειμενικά, των χαμένων ονείρων, του τρεχαλητού και της απόδρασης προς το άπειρο και το άγνωστο της θάλασσας και του ορίζοντα, πριν προλάβουμε να στρέψουμε το βλέμμα αποφεύγοντας μια οπτική επαφή που θα μας γεμίσει με τις δικές μας ενοχές. Και μόνο.

Πάνος Τράγος

MACHETE (2010), του Robert Rodriguez


Πίσω στην εποχή του El Mariachi, ο Rodriguez άφηνε μεγάλες υποσχέσεις. Βλέπετε, το σκηνοθετικό ταλέντο δεν περισσεύει στο ταλαιπωρημένο είδος της περιπέτειας κι εκείνος διαθέτει άφθονο. Δυστυχώς, όπως τα επόμενα είκοσι χρόνια απέδειξαν, προτίμησε να το αναλώσει σε έναν ασταμάτητο χαβαλέ, σε ένα αδικαιολόγητα ρετρό φόρο τιμής στα φθηνά b-movies ή σε οικογενειακά ταινιάκια του βιντεοδιαφωτισμού. Ούτε καν η παρέα με τον Quentin Tarantino δεν ταρακούνησε τον γεννημένο στο Τέξας σκηνοθέτη προς μία μοντέρνα επαναδιαπραγμάτευση του είδους. Το Machete δεν αποτελεί εξαίρεση σε όλα τα παραπάνω. Ένα προχειροφτιαγμένο σενάριο γεμάτο απιθανότητες και δήθεν επαναστατική διάθεση αποτελεί τη βάση για ένα ξεσάλωμα σεξ και βίας. Ο Danny Trejo δένει απόλυτα με τις προθέσεις του σκηνοθέτη του, ενώ το εντυπωσιακό cast (που περιλαμβάνει τους Robert De Niro, Jessica Alba, Don Johnson και … Steven Seagal) το διασκεδάζει καταφανώς, σώζοντας (σε κάποιο βαθμό έστω) την κατάσταση.

Αχιλλέας Παπακωνσταντής

Πέμπτη 21 Ιουλίου 2011

TAMARA DREWE (2010), του Stephen Frears


Η καριέρα του Stephen Frears είναι τουλάχιστον εντυπωσιακή. Δεν υπάρχουν πολλοί σκηνοθέτες στις μέρες μας που όχι μόνο να εμφανίζονται τρομερά παραγωγικοί, αλλά να κινούνται ανάμεσα στα είδη με αξιοζήλευτη άνεση. Φυσικά, τα χαρακτηριστικά αυτά δικαιολογούν και κάποιες μεταπτώσεις στην αποτελεσματικότητά του. Στην περίπτωση της Tamara Drewe, η υπογραφή του Frears εγγυάται έναν ολοκληρωμένο καμβά από χαρακτήρες και μανιέρες, μια παράξενα διεγερτική ατμόσφαιρα και, εν τέλει, ένα φιλμ που δυσκολεύεσαι να μισήσεις (σίγουρα δε βοηθάει και το πανέμορφο τοπίο στο Dorset της Αγγλίας). Ωστόσο, το χιούμορ κινείται συχνά στα όρια του σαχλού, η ερωτική φάρσα που εκτυλίσσεται μπροστά στα γλαρωμένα μάτια μας δε διεκδικεί δάφνες ιδιαίτερης έμπνευσης, ενώ η στροφή στη μαύρη κωμωδία που επιφυλάσσουν τα τελευταία λεπτά αφήνει μια μουδιασμένη αίσθηση. Ας ρίξουμε την ευθύνη στο graphic novel (!!!!) που αποτέλεσε τη βάση για το φιλμ.